Deniz Salyasının Mercanlara Etkisi
Boğulan Resifler
Deniz salyası sadece yüzeyi kirletmez, asıl yıkım dibe çöktüğünde başlar. Yumuşak mercanların üzerini kaplayarak onların oksijensiz kalmasına sebep olur.
Geri Dönüşü Olmayan Hasar
Ne yazık ki bazı resiflerdeki hasarın geri dönüşü on yıllar alacak. Deniz ekosisteminin kendini yenileme hızı bizim kirletme hızımıza yetişemiyor.
Sualtı Kayıtları
Marmara'da dibe çöken müsilajın mercanları nasıl kapladığını bu şok edici kayıtlarda izleyebilirsiniz.
Müsilajın Taban Çöküşü ve Mekanik Boğulma Mekanizması
Deniz salyası (müsilaj) yüzeyde biriktiğinde koku ve görüntü kirliliği yaratır; ancak en büyük ekolojik felaket su kolonunda ağırlığı artarak deniz tabanına çöktüğünde meydana gelir:
- Jelatin Tabakasının Sedimantasyonu: Yüzeydeki müsilaj kütleleri askıdaki partikülleri toplayarak yoğunlaşır ve 15 metreden 40 metreye kadar inen bentik kuşağa çöker. Deniz tabanındaki sert kayalıkları, kumulları ve resifleri adeta geçirimsiz bir silikon yorgan gibi kaplar.
- Oksijen Kesintisi (Anoksi): Çöken bu yoğun organik örtü suyun bentik canlılarla temasını tamamen keser. Mercanların, süngerlerin ve deniz kestanelerinin solunum yüzeyleri bloke olur; mikro düzeyde anoksik (oksijensiz) bir ölüm ortamı oluşur.
Marmara Mercanları: Paramuricea clavata ve Eunicella cavolini
Marmara Denizi, Prens Adaları (Neandros, Yassıada, Sedef Adası) açıklarında Akdeniz kökenli eşsiz soğuk su gorgon mercanlarına ev sahipliği yapar:
- Yumuşak Mercanların Biyolojisi: Sarı mercan (Eunicella cavolini) ve kırmızı çalı mercanı (Paramuricea clavata) hareket etmeyen canlı kolonileridir. Akıntının getirdiği mikroskobik planktonları yakalayarak beslenirler.
- Polip Tıkanması ve Doku Nekrozu: Müsilaj iplikçikleri mercanların beslenme kollarını (polipleri) felç eder. Mercanlar beslenemediği gibi atık maddelerini de dışarı atamaz. Günler içinde mercan dokusu beyazlaşır (ağarma), doku dökülür ve geriye sadece cansız boynuzsu iskelet kalır.
- Koloni Kayıpları: 2021 müsilaj krizinde Marmara'daki gorgon popülasyonunun bazı derin bölgelerde %60 ila %80'inin nekroza uğradığı bilimsel dalışlarla tespit edilmiştir.
Mercanların Büyüme Hızı ve Ekosistemin Yenilenme Güçlüğü
Karadaki bir orman yangını sonrası fidan dikilerek doğa yeniden canlandırılabilir; ancak sualtı mercan ormanları için bu süreç çok daha zordur:
- Yılda Sadece Birkaç Milimetre: Gorgon mercanları yılda yalnızca 0.5 cm ile 1.5 cm arasında uzayabilir. Boyu 50 santimetreyi bulan bir mercan dalı su altında en az 40-50 yıllık bir geçmişe sahiptir.
- On Yıllar Alan İyileşme: Ölen mercan iskeletlerinin üzeri süratle paraziter yosunlar ve alglerle kaplanır. Genç mercan larvalarının buraya yeniden tutunup kolonileşmesi en az 30-50 yıllık kesintisiz ve temiz su şartları gerektirir.
Bilimsel Kurtarma Çabaları ve Mercan Transplantasyonu
Felaketin ardından üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları öncülüğünde acil kurtarma operasyonları başlatılmıştır:
- Sualtı Temizliği ve Hava Enjeksiyonu: Uzman bilim insanları ve gönüllü balıkadamlar özel hava tabancaları ve fırçalarla mercan kolonileri üzerindeki jelatin tabakasını nazikçe temizleyerek poliplere nefes aldırmıştır.
- Mercan Nakli (Transplantasyon): Tehlike altındaki canlı kolonilerden alınan sağlıklı parçalar Marmara'nın daha temiz ve akıntılı derin noktalarına özel yapıştırıcılar ve taş setlerle aşılanarak yeni mercan bankaları oluşturulmuştur.
Dalgıçların Resif Emniyeti Kuralları
Mercan resiflerinde dalış yapan tüm serbest ve tüplü dalgıçların uyması gereken katı etik kurallar vardır:
- Mükemmel Nötr Yüzerlik: Resif üzerinde süzülürken paletlerin mercan kollarına temas etmemesi için en az 1-1.5 metre mesafe korunmalıdır.
- Çapa Atma Yasağı: Teknelerin resiflerin üzerine kesinlikle çapa (demir) atmaması, sabit tonoz sistemlerini kullanması zorunludur; bir çapa darbesi asırlık kolonileri saniyeler içinde un ufak edebilir.
📚 Referans ve Bilimsel Kaynakça
Bu derleme; İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Marmara Denizi Müsilaj Araştırma Raporları, TÜDAV 'Marmara Denizi'nde Mercanlar ve Müsilajın Etkileri' Bülteni ve ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü bentik izleme çalışmalarına dayanılarak hazırlanmıştır.