Vatoz Balığı - Rough Ray (Raja radula)

Kaba Vatoz / Zımpara Vatozu (Raja radula) ⚠️ EN

Sırtı Tamamen Sert Dikenlerle Kaplı Zımpara Derili Endemik Vatoz

Rajidae familyasından Kaba Vatoz (Raja radula), Marmara, Ege ve Akdeniz'in 10 ila 300 metre derinliğindeki kumluk diplerinde kuma gömülü yaşayan, sırt yüzeyi baştan başa zımpara gibi sert sivri deri dişçikleriyle kaplı, kanatlarında sarı çerçeveli iki koyu göz lekesi taşıyan Akdeniz'e endemik tehlike altındaki bir vatozdur ("Rough ray").

Maksimum Boy / Ağırlık: Rapor edilen maksimum uzunluk 70.0 cm, maksimum ağırlık 3.0 kg'dır.

Pürtüklü Rende Deri ve Oselus Göz Lekeleri

Rajidae (Vatozgiller) familyasından Raja radula (Taraklı Vatoz / Kaba Vatoz / Rough ray), Akdeniz havzasına neredeyse endemik olan kıkırdaklı bir dip balığıdır. Gövdesi rombik (eşkenar dörtgen) biçiminde geniş kanatlardan oluşur. En belirgin anatomik özelliği; sırt derisinin baştan kanat uçlarına kadar rende gibi pürtüklü, sert kalkan pullarla (dermal dentiküller) zırhlanmış olmasıdır ("radula" ismi Latince rende anlamına gelir).

Sırt rengi açık kahverengi veya grimsi sarıdır; kanatlarının üzerinde siyah bir halkayla çevrelenmiş, sarımsı merkezli iki adet simetrik göz lekesi (oselus) ve açık renkli mermer benekler taşır. Kuyruğu boyunca sıralanmış sert dikenler yer alır; ancak zehirli iğne taşımaz (tamamen zehirsizdir). Maksimum disk genişliği 70 cm'ye ulaşabilir.

⚠️ IUCN Kırmızı Liste ve Koruma Statüsü

Dünya Doğa Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Listesi'nde EN (Endangered - Tehlikede) kategorisinde sınıflandırılmıştır. Akdeniz kıta sahanlığında yoğun şekilde uygulanan dip trolü balıkçılığında hedef dışı yan av (bycatch) olarak aşırı derecede yakalanması sebebiyle stokları kritik seviyede gerilemiştir; yakalanan bireylerin denize canlı iadesi tavsiye edilir.

Habitat ve Kumluk Taban Kamuflajı

Ege Denizi, Marmara Denizi ve Doğu Akdeniz'in 10 ila 300 metre derinliklerindeki kıta sahanlığı kumluk, çakıllı ve siltli çamur tabanlarında yaşar. Kanat çırpışlarıyla kumu havalandırıp üzerine örterek tamamen gömülür; yalnızca iki gözü ve solunum delikleri (spirakulum) dışarıda kalır.

Beslenme ve Çene Plakaları

Bentik etoburdur. Yassı ve küt diş plakaları sayesinde kumluk tabandaki yengeçleri, karidesleri, çift kabuklu midyeleri, amfipodları ve küçük dip balıklarını kırarak beslenir.

Ovipar Üreme ve Denizkızı Cüzdanı

Yumurtlayarak ürer (ovipar). İlkbahar ve yaz aylarında dişi birey sert keratin yapılı, köşelerinde dört adet boynuzcuk bulunan dikdörtgenimsi yumurta kapsülleri (denizkızı cüzdanı) bırakır. Kapsüller kumluk diplere tutunur ve 4-5 ay sonra tamamen gelişmiş minik vatozlar kapsülden çıkar.