Hakiki Kalkan (Psetta maeotica)

Hakiki Karadeniz Kalkan Balığı (Scophthalmus maeoticus) Hakkında Kapsamlı Rehber

Karadeniz ve Marmara'nın Çivili Gurme Dip Avcısı

Scophthalmidae familyasından Karadeniz Kalkan Balığı (Scophthalmus maeoticus / Psetta maeotica), vücudunun üst (sol) yüzeyinde kemiksi iri konik tüberküller (kalkan çivileri) taşıyan, eşsiz lezzeti ve yüksek ekonomik değeriyle Türk balıkçılığının en kıymetli dip balığıdır. 20 ila 140 metre derinlikteki kumluk ve çamurluk tabanlarda kusursuz kamuflajla yatar.

Mutfak Değeri ve Gastronomi

Eti bembeyaz, yağlı ve olağanüstü lezzetlidir. Tavası, ızgarası, kalkan tandırı ve buğulaması dünya gastronomi literatüründe üst düzey gurme lezzet olarak kabul edilir.

Morfometri ve Yasal Av Yasakları

Maksimum Uzunluk: Rapor edilen maksimum uzunluk 100 cm (1.0 metre), ortalama boy 45-65 cm'dir.
Maksimum Ağırlık: Rapor edilen maksimum ağırlık 15.0 kg'dır.
Yasal Av Limiti: Tarım ve Orman Bakanlığı 5/1 Ticari ve 5/2 Amatör Su Ürünleri Tebliği uyarınca minimum av boyu 45 cm'dir.
Yasal Av Yasağı Dönemi: Üreme dönemi olan 15 Nisan - 15 Haziran tarihleri arasında kalkan avcılığı TAMAMEN YASAKTIR.

Hakiki Kalkan Balığı Morfolojisi ve Kemiksi Çivileri

Hakiki Kalkan Balığı veya Karadeniz Kalkanı (Scophthalmus maeoticus, sinonim: Psetta maeotica / Scophthalmus maximus), Scophthalmidae familyasının dünya denizlerindeki en lezzetli, en prestijli ve ekonomik değeri en yüksek yassı balık (pleuronectiform) türüdür. Gövdesi neredeyse kusursuz bir daire veya baklava dilimi formunda olup aşırı derecede yassılaşmıştır. Boyu ortalama 40 ila 70 cm arasında değişir; azami 100 cm uzunluğa ve 15-20 kg ağırlığa ulaşabilir. İki gözü de vücudunun sol tarafında yer alır. Hakiki Karadeniz kalkanını Atlantik ve Akdeniz kalkanından ayıran en kritik anatomik özellik; gözlü sırt yüzeyinde ve hatta beyaz karın yüzeyinde dağınık halde bulunan iri, sert, konik kemiksi düğmelerdir (kalkan çivileri / tubercles).

Biyotop, Karadeniz ve Marmara Dağılımı

Karadeniz, Azak Denizi ve Marmara Denizi'ne özgü endemik bir alttür veya popülasyondur; Ege Denizi'nin kuzeyine de sınırlı giriş yapar. Demersal bir dip balığıdır; 10 metreden 100-140 metre derinliğe kadar olan temiz kumlu, çakıllı ve çamurlu zeminlerde yaşar. Kuma gömülerek yalnızca gözlerini dışarıda bırakır; derisindeki pigment hücreleriyle (kromatoforlar) yattığı kumun rengini ve desenini saniyeler içinde taklit eder.

Apeks Bentik Yırtıcılık ve Diyet

Doymak bilmez bir dip pusu avcısıdır. Geniş ağzı ve keskin dişleriyle mezgit, çaça, hamsi, kum balığı, kayabalıkları, dil balıkları, çağıldak yengeçleri ve karideslerle beslenir. Yakınından geçen avını aniden yerinden fırlayarak vakumlar.

Üreme Göçü ve İlkbahar Sığlıkları

Kışın derin sularda (60-100 m) kışlayan kalkan balıkları, ilkbahar aylarında (Nisan-Haziran) üremek amacıyla 15-30 metre derinlikteki kıyı sığlıklarına doğru büyük bir üreme göçü yaparlar. Dişi kalkan 3 ila 10 milyon arasında pelajik yumurta döker. Larvalar başlangıçta normal balıklar gibi simetriktir; 2-3 cm boya ulaştıklarında sağ göz başın üzerinden sola kayarak metamorfoz tamamlanır ve yavru dibe çöker.

Gastronomi, Aşırı Avlanma ve Yasal Boy Sınırları

Kalkan, Türk mutfağının tartışmasız en kıymetli deniz balıklarındandır; tavası, tandırı, ızgarası ve kalkan buğulaması eşsizdir. Ağır av baskısı ve kaçak kalkan uzatma ağları nedeniyle Karadeniz stokları geçmişe oranla ciddi tehdit altındadır. Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı tebliğlerince avlanabilir asgari boy sınırı 45 cm'dir ve her yıl 15 Nisan - 15 Haziran tarihleri arasında kalkan avcılığı tamamen yasaktır. IUCN Kırmızı Listesi'nde Data Deficient / Vulnerable sınırında izlenmektedir.