Azak Hamsi Balığı (Engraulis encrasicolus maeoticus)

Hamsi (Engraulis encrasicolus) Hakkında Biyolojik ve Ekolojik Detaylar

Karakteristik Özellikleri ve Ekosistem Rolü

Engraulidae familyasına mensup olan Hamsi, Karadeniz ve Marmara denizlerimizin ekolojik besin piramidinin temel direğidir. Üst çene alt çeneden belirgin biçimde uzundur ve sivri gaga görünümü verir. Gövdesi gümüşi parlak karınlı, sırtı koyu mavi-yeşildir. Zooplankton ve kopepodları süzerek beslenen planktivor bir türdür.

Gastronomi ve Besin Değeri

Protein, Omega-3 yağ asitleri, A, D vitaminleri ve kalsiyum açısından son derece zengindir. Kış aylarında yağlandığında tavada, buğulamada, ızgarada, tuzlamada ve hamsili pilavda Türk gastronomi kültürünün en çok tüketilen deniz ürünüdür. Ayrıca deniz ürünleri sanayiinde balık unu ve yağı üretiminin ana girdisidir.

Cinsiyet ve Üreme Biyolojisi

Ayrı eşeylidir. Üreme dönemi ilkbahar sonu ve yaz aylarında (Mayıs-Ağustos) gerçekleşir. Dişiler Karadeniz'in sığ ve besince zengin kıyılarında su kolona pelajik yumurtalar döker.

Türkiye Bölgeleri ve Kıyı Göçleri

Doğu ve Batı Karadeniz ana avlanma sahasıdır. Sonbaharda suların soğumasıyla birlikte (Ekim-Kasım) Boğazlar üzerinden Marmara ve Kuzey Ege'ye doğru bürümcük sürüler halinde büyük kışlama göçü gerçekleştirirler. 5 ila 150 metre derinlik su sütununda seyrederler.

Maksimum Ölçüler, Yasal Av Limitleri ve Yasaklar

Maksimum boy 20 cm (ortalama 10-14 cm), maksimum ağırlık 35-40 gramdır.

Yasal Mevzuat ve Yasaklar: Tarım ve Orman Bakanlığı 5/1 Ticari ve 5/2 Amatör Su Ürünleri Tebliği uyarınca minimum av boyu 9 cm'dir (9 cm altındaki yavru hamsilerin avlanması ve satılması kesinlikle yasaktır). 15 Nisan - 31 Ağustos tarihleri arasında gırgır ve trol avcılığı yasağı uygulanır.

Daha Küçük Gövde ve Karadeniz Hamsisinden Ayrımı

Azak hamsisi (Engraulis encrasicolus maeoticus), Engraulidae familyasının sığ ve az tuzlu Azak Denizi'ne uyum sağlamış özel alt türüdür. Hakiki Karadeniz hamsisinden (E. e. ponticus) daha küçük boyludur; genellikle 8-11 cm arasında kalır. Sırt rengi Karadeniz hamsisindeki koyu çelik mavisi yerine daha açık grimsi-yeşil veya sarımsı tonlardadır; karnı ise gümüşi beyazdır. Ağzı alt konumludur ve üst çenesi belirgin şekilde öne fırlar.

Azak-Karadeniz Kışlama Göçü ve Kerç Boğazı

Yaz aylarında besin yönünden zengin Azak Denizi'nin sığ sularında hızla beslenir ve ürer. Sonbaharda suların aşırı soğuması ve donma tehlikesiyle birlikte Kerç Boğazı'ndan çıkarak Karadeniz'in Kafkas ve Kırım kıyılarına kışlama göçü yapar.

Planktonik Beslenme ve Yüksek Yağ Oranı

Azak Denizi'nin zengin zooplanktonunu (özellikle kopepodlar ve kladoserler) solungaçlarıyla süzerek bünyesinde kış öncesi yoğun yağ depolar. Bu yağlanma balığa eşsiz bir lezzet katar.

Gırgır Avcılığı, Tuzlama ve 9 cm Yasal Boy Limiti

Kış göçü sırasında gırgır filoları tarafından yoğun olarak avlanır. Tuzlama, salamura ve hamsi tavası meşhurdur. Hamsi popülasyonunun geleceği için yasal asgari av boyu 9 cm olarak denetlenmektedir.