Zargana Balığı (Belone belone euxini)

Karadeniz Zarganası (Belone belone euxini)

Fosforlu Yeşil Kemikli, Kılıç Gagalı ve Karadeniz Kıyılarının Lezzetli Zarganası

Belonidae familyasından Karadeniz Zarganası (Belone belone euxini), Karadeniz ve Marmara'nın kıyı sularında yüzeyde hızla yüzen, uzun ince iğne biçimli gövdesi, kuş gagasına benzeyen ince çeneleri, yeşil fosforlu omurga kemiği ve tavası/buğulaması çok lezzetli olan bir kıyı pelajiğidir ("Garfish / Belone").

Maksimum Boy / Ağırlık: Rapor edilen maksimum uzunluk 95.0 cm, maksimum ağırlık 1.3 kg'dır.

Karadeniz Alt Türü ve Anatomik Nitelikler

Belonidae familyasından Belone belone euxini, Akdeniz ve Atlantik zarganasının Karadeniz havzasına morfolojik ve fizyolojik olarak uyum sağlamış tescilli alt türüdür. Gövdesi son derece ince, uzun, elastik ve yılanımsı bir yapıdadır. Çeneleri öne doğru uzayarak ince bir gaga halini almıştır; alt çene gençken üst çeneden uzundur, yetişkinlikte her iki çene de eşitlenir ve ince testere dişlerle donatılır.

Sırtı koyu zümrüt yeşili ve metalik mavidir; yanları ayna gibi parıldayan gümüşi beyazdır. Karadeniz zarganası Atlantik formuna göre biraz daha narin ve daha yüksek yağ oranına sahiptir; ortalama 40-60 cm boya ve 250-400 gram ağırlığa ulaşır.

Habitat ve Karadeniz-Marmara Göçleri

Epipelajik bir yüzey balığıdır (0-20 m). Karadeniz ve Marmara Denizi arasında düzenli mevsimsel göçler gerçekleştirir. İlkbaharda üremek ve beslenmek için Karadeniz kıyılarına ve Boğazlar üzerinden sığ koylara girer; sonbaharda ise havaların soğumasıyla güneye, Marmara ve Ege'nin nispeten daha ılık açık sularına çekilir.

Beslenme ve Yüzey Avcılığı

Sürüler halinde avlanan hızlı bir yırtıcıdır. Hamsi, çaça, çamuka (aterin) ve çaça larvalarını su yüzeyinde kovalar. Avını yakalarken su yüzeyinden adeta bir kılıç gibi fırlar ve kuyruk yüzgecini suya vurarak metrelerce su üstünde sekerek koşar.

Yeşil Kemiklerin Biyokimyası (Biliverdin)

Zargananın pişirildiğinde veya temizlendiğinde omurgasının ve kılçıklarının fosforlu parlak yeşil renkte olması tüketicileri şaşırtır. Bu yeşil renk, karaciğer safra metabolizması ürünü olan demirsiz biliverdin pigmentinin kemik fosfat matriksinde depolanmasından kaynaklanır. Kesinlikle zararsız ve tamamen doğal bir biyokimyasal adaptasyondur.

Yasal Av Limiti, Şamandıralı Av ve Karadeniz Tavası

Tarım ve Orman Bakanlığı 5/1 Ticari ve 5/2 Amatör Tebliği uyarınca zargananın asgari av boyu 20 cm'dir. Kıyıdan şamandıralı zargana topu, ipek iplik (dişlerine takılan kancalı veya kancasız ipek ibrişim) veya taze istavrit-hamsi fleto yemleri ile zevkle avlanır. Sonbaharda yağ oranı zirveye çıkan Karadeniz zarganası, kılçıkları tek bir parça halinde kolayca ayrılan beyaz lokum gibi etiyle mısır unlu tavada, fırında defneli buğulamada ve ızgarada birinci sınıf bir ziyafet sunar.