Rhinopteridae familyasından Mandabaş Vatoz (Rhinoptera marginata), Ege Denizi ve Akdeniz'in kıyı ve açık sularında sürüler halinde yüzen, başının önünde manda burnunu andıran çift loblu etli bir rostruma, sivri uçlu şahin kanatlarına ve kuyruk kökünde tırtıklı zehirli bir dikene sahip devasa bir kıkırdaklı balıktır ("Lusitanian cownose ray").
🔴 ULUSLARARASI VE ULUSAL MUTLAK KORUMA: IUCN Kırmızı Listesi'nde Kritik Düzeyde Tehlikede (CR) statüsündedir; Bern Sözleşmesi ve *5/1 & 5/2 Su Ürünleri Tebliği* uyarınca Türkiye karasularında avlanması, karaya çıkarılması ve ticareti KESİNLİKLE YASAKTIR.
Maksimum Disk Genişliği / Ağırlık: Rapor edilen maksimum uzunluk 200 cm (Disk 1.5 m), maksimum ağırlık 60.0 kg'dır.
Rhinoptera marginata (mandabaş vatoz / inekburunlu vatoz), başının önünde yer alan belirgin iki loblu etli rostral kanatçıklarıyla tipik bir mandayı andırır. Kanat benzeri geniş göğüs yüzgeçleri sivri uçludur. Kuyruğu ince, kırbaç benzeri olup tabanında zehirli tırtıklı bir diken taşır. Ağzında sert kabukları kırmak için plaka halinde kaynaşmış altıgen yapılı kırma dişleri bulunur.
Akdeniz'in sıcak ılıman sularında, özellikle Doğu Akdeniz (İskenderun, Mersin), Tunus kıyıları ve Batı Afrika'da yaşar. Sığ kumluk kıyılar, lagün ağızları ve körfezlerde su kolonunda zarif kanat çırpışlarıyla yüzer. Genellikle onlarca bireyden oluşan uyumlu sürüler halinde pelajik seyahat eder.
Diyetinde istiridye, midye, deniz salyangozları ve yengeçler başı çeker. Baş loblarını ve kanat uçlarını kuma vurarak oluşturduğu güçlü su girdaplarıyla kum altındaki kabukluları açığa çıkarır; ardından plakalı çenesiyle kabukları adeta ceviz gibi kırarak beslenir.
Yavrular anne karnında önce yumurta sarısından, daha sonra uterustan salgılanan zengin embiyotrofik sıvıdan (uterin sütü) beslenir. Gebelik yaklaşık 10-12 ay sürer ve her seferinde yalnızca 1 veya 2 yavru doğar. Bu son derece sınırlı üreme potansiyeli türü savunmasız kılar.
Kıyı uzatma ağları ve gırgırlarda sıklıkla hedef dışı yakalanır. IUCN Kırmızı Listesi'nde Akdeniz alt popülasyonu Kritik Düzeyde Tehlikede (CR) olarak değerlendirilmektedir. Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu (GFCM) kararları uyarınca ticari avı, karaya çıkarılması ve satışı tamamen yasaktır.