Karadenizkalkan Balığı (Psetta maeotica)

Tür Hakkında Ekolojik ve Biyolojik Detaylar

Karadeniz Mutfağının Sultanı ve "Düğmeli Balık"

Kalkan balığı (*Psetta maeotica*), Karadeniz sularının tartışmasız en değerli ve ekonomik getirisi en yüksek balıklarından biridir. Gastronomik dünyada "Karadeniz'in Sultanı" olarak anılır. Bembeyaz, sıkı ve son derece lezzetli bir eti vardır. Pisi veya dil balığı gibi pullu değildir; onun yerine kalın derisinin üzerinde irili ufaklı, sert, kemiksi çıkıntılar (düğmeler) bulunur. Gerçek bir gurme için kalkanın en lezzetli yeri, bu kemiksi düğmelerin altında pişen ve jelatinimsi bir kıvam alan o özel yağlı etidir. Genellikle dilimlenerek (takoz) mısır ununa bulanır ve tavada kızartılır.

Sınıflandırma ve Büyüleyici Evrim: Gözlerin Göçü

Scophthalmidae (Kalkanlar) familyasının bir üyesi olan kalkan, kusursuz bir "yassı balık" (Flatfish) örneğidir. İlginçtir ki, kalkan yavruları yumurtadan ilk çıktıklarında standart balıklar gibi simetrik (iki gözü iki yanda ve dik yüzen) bir forma sahiptir. Ancak larva evresini tamamlayıp dibe çökmeye başladıklarında muazzam bir evrimsel metamorfoz geçirirler; kafatası bükülür, sağ göz sola doğru kayar ve balık tamamen sol tarafının (sırtının) üzerine, yassı bir diske dönüşür. Yetişkin bir kalkanın her iki gözü de vücudunun aynı (sol) tarafında bulunur.

Habitat Tercihleri ve Kusursuz Kamuflaj

Kalkan balığı, hayatının tamamını deniz tabanına (20 - 100 m) yatmış halde geçirir (Demersal). Karadeniz'in nispeten soğuk sularını, kumlu, çakıllı veya çamurlu zeminleri çok sever. Bulunduğu zeminin rengini (açık kumdan koyu çamura kadar) mükemmel bir şekilde kopyalayarak kromatofor hücreleri sayesinde renk değiştirir. Kumun içine hafifçe gömüldüğünde, sadece iki gözü dışarıda kalır ve dışarıdan bakıldığında fark edilmesi neredeyse imkansızdır.

Beslenme Ekolojisi: Sinsi Pusu Avcısı

Beslenme rejimi tamamen Karnivor (etobur) olup, son derece sinsi bir pusu avcısıdır. Kumda mükemmel bir şekilde gizlenmişken üzerinden geçen mezgit, çaça, istavrit ve hamsi sürülerini ya da dipteki yengeçleri gözlemler. Avı tam menziline girdiğinde, kumun içinden patlayarak çıkar, geniş ağzıyla oluşan vakum sayesinde avını bütün olarak yutar ve tekrar zemine yerleşir. Hızlı yüzücü olmamasına rağmen, pusu stratejisi sayesinde son derece başarılıdır.

Koruma Durumu ve "Uzatma Ağları" Tehdidi

Kalkan, Nisan-Haziran ayları arasında kıyılara yaklaşarak yumurta döker. Çok değerli bir tür olduğu için "kalkan uzatma ağları" ile çok yoğun bir av baskısı altındadır. Ayrıca trol ağları ile dip habitatının kazınması yavru kalkanları yok etmektedir. Ülkemizde kalkan balığı için yasal avlanma boy limiti 45 cm'dir. Neslinin (Asgari Endişe - LC) sürdürülebilmesi için üreme dönemindeki kesin av yasaklarına harfiyen uyulması şarttır.