Kum Balığı - Mediterranean Sand Eel (Gymnammodytes cicerelus)

Kum Yılan Balığı / Çıplak İğne Balığı (Gymnammodytes cicerelus) Hakkında Kapsamlı Rehber

Sığ Kumluk Plajların Kuma Gömülen Gümüşi Balığı

Ammodytidae familyasından Kum Yılan Balığı (Gymnammodytes cicerelus), Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz'in 1 ila 50 metre derinliğindeki temiz ince kumluk sahillerinde devasa sürüler halinde yaşayan, ince uzun gümüşi silindirik gövdeli küçük dip balığıdır ("Mediterranean sand eel"). Vücudu pulsuz ve kaygandır; sivri çenesiyle bir saniyeden kısa sürede kuma dalarak kendini tamamen gömer.

Beslenme ve Gastronomi Değeri

Planktonik kopepodlar ve mikro kabuklularla beslenir. Levrek, lüfer, sinarit ve kırlangıç balıklarının en gözde doğal yemidir. Eti son derece lezzetli ve çıtırdır; Akdeniz ve Ege mutfağında kılçığı ayıklanmadan mısır ununa bulanıp kızartılan "Çıtır Kum Balığı Tavası" çok meşhurdur.

Morfometri

Maksimum Uzunluk: Rapor edilen maksimum uzunluk 17.0 cm, ortalama boy 10-14 cm'dir.
Maksimum Ağırlık: Rapor edilen maksimum ağırlık 0.03 kg (30 gram)'dır.

Gymnammodytes Cicerelus Morfolojisi ve İnce Beden Yapısı

Kum Balığı veya Akdeniz Kum Balığı (Gymnammodytes cicerelus, Mediterranean Sand Eel), Ammodytidae familyasına ait, küçük, zarif ve ince uzun silindirik vücutlu kemikli bir kıyı balığıdır. Boyu ortalama 10 ila 15 cm arasındadır (azami 17 cm). Sırtı açık yeşilimsi sarı veya zeytuni, yanları parlak şeritli gümüşi, karnı ise beyazdır. Türün en belirgin anatomik karakteri; alt çenesinin üst çenesine kıyasla belirgin şekilde öne doğru uzamış sivri bir gaga formunda olması ve ağzının öne doğru körük gibi uzayabilmesidir. Pelvik (karın) yüzgeçleri tamamen körelmiş ve yok olmuştur; sırt yüzgeci ise gövde boyunca kesintisiz uzanan narin bir dalga bandı gibidir.

Biyotop, Kuma Dikey Gömülme ve Kaçış Hızı

Doğu Atlantik'in ılıman kıyılarında ve Akdeniz havzasının tamamında yaygındır; Ege Denizi, Marmara Denizi ve Karadeniz kıyılarında düzenli olarak bulunur. İnfralittoral zonda, 1 metreden 30-40 metre derinliğe kadar olan temiz kumsal sahillerde, ince ve orta taneli kum diplerde devasa sürüler halinde yaşar. En olağanüstü davranışı; sivri çenesi ve hidrodinamik gövdesiyle temiz kumu bir ok gibi yararak saniyeden kısa bir sürede kumun 10-20 cm derinliğine dikey olarak dalmasıdır. Geceleri ve tehlike anında kumun altında gizlenir; gündüzleri ise su kolonuna çıkarak sürüler halinde yüzer.

Zooplanktonik Beslenme ve Av-Avcı Halkası

Su kolonundaki pelajik zooplanktonları avlar. Diyetinin temelini kopepodlar, kabuklu larvaları, kladoserler ve küçük balık yumurtaları oluşturur. Kum balığı, Akdeniz kıyı besin zincirinin en kilit yem halkalarından biridir; levrek, lüfer, sinarit, palamut ve deniz kuşları kum balığı sürülerini durmaksızın takip eder.

Üreme Fizyolojisi ve Kuma Yapışan Yumurtalar

Kış aylarında (Aralık-Şubat) ürerler. Dişi bireyler yapışkan demersal yumurtalarını doğrudan kum taneciklerinin üzerine yapıştırırlar; dalgalar yumurtaları sürükleyemez. Larvalar kış sonunda çıkarak planktona katılır.

Gastronomi, Çıtır Tava ve Avcılığı

Akdeniz mutfağında (özellikle İspanya'da 'sonso', İtalya'da 'cicirello', Yunanistan ve Türkiye'de) son derece lezzetli ve makbul bir gurme balıktır. Ayıklanmadan una bulanıp zeytinyağında çıtır çıtır kızartılarak tüketilir. Kıyı ığrıp ağları ve özel kum balığı tarlatanları ile avlanır. IUCN Kırmızı Listesi'nde Asgari Endişe (LC) statüsündedir.