Sualtına doğru inişe geçtiğimizde, üzerimizdeki su kütlesinin ağırlığı nedeniyle ortam basıncı kulağımızda içeri doğru basınç uygular. Her 1 metre derinlikte basınç artarak kulağımızda ağrıya sebep olur. Dış kulak kanalına etki eden bu hidrostatik basınç, orta kulak boşluğundaki havanın sıkışmasına ve kulak zarının içe doğru esneyerek zorlanmasına neden olur.
Kulak eşitleme yapmak için suyun içerisindeyken burnunuzu tutup, ağız ve burun kapalı iken nefes vermeye çalışır gibi yapıp kulakta içeri doğru oluşan basıncı dışarı doğru ittirmeniz gerekir. Suda aşağı inmeye çalışırken bunu sürekli (her metrede) yapmalısınız.
Orta kulak boşluğuna Östaki borusu (Eustachian tube) vasıtasıyla genizden hava gönderilerek iç basıncın dış su basıncı ile eşitlenmesi işlemine kulak eşitleme (equalization) denir. Kulak eşitleme yapılmazsa kulak zarında şiddetli ağrı, kılcal damar patlamaları, kulak zarı yırtılması (barotravma) ve kalıcı işitme kayıpları meydana gelebilir. Bu yüzden serbest dalış ve zıpkınla avcılıkta emniyetli şekilde derine inebilmenin ilk şartı doğru eşitlemedir.
Kulak eşitlemede en kritik kural ağrı veya basınç hissetmeyi beklemeden eşitleme yapmaktır. Suyun altında ilk 1 ila 3 metre, hacimsel basınç değişiminin oran olarak en yüksek olduğu aralıktır (Boyle-Mariotte Yasası).
Kulak eşitlemeyi bilmeden veya kulağı tıkalıyken derine inmeye çalışmak son derece tehlikelidir. Basınç farkından dolayı vücudun vereceği tepkiler şunlardır:
Sualtı sporlarında kullanılan başlıca kulak eşitleme yöntemleri şunlardır:
Burun delikleri elle kapatılır ve diyafram/göğüs kasları kullanılarak sanki burundan nefes veriliyormuş gibi hafifçe basınç uygulanır. Scuba (tüplü) dalgıçlar ve yeni başlayanlar için basittir; fakat serbest dalışta akciğer havasını harcadığı ve baş aşağı inişte zorlaştığı için derin dalışlarda yetersiz kalır.
Burun delikleri kapatılır, gırtlak (epiglottis) ve yumuşak damak kilitlenir. Ağız boşluğunda kalan az miktardaki hava, dilin arka kısmının damağa doğru piston gibi itilmesiyle Östaki borularına aktarılır. Serbest dalışın ve zıpkın avcılığının altın standardıdır; göğüs kası kullanılmadığı için oksiyet tüketimi düşüktür.
Buruna el sürmeden, yumuşak damak ve Östaki çevresindeki kasları (tensor veli palatini) kasarak Östaki borularını doğrudan açma tekniğidir. Genetik yatkınlık ve yoğun kas kontrolü gerektirir.
Valsalva veya Frenzel yaparken başı yana eğme, çeneyi öne/aşağı oynatma veya yutkunma hareketleriyle Östaki borusunun ağzını fiziksel olarak esnetip açma yardımcı yöntemleridir.
Kulak eşitleme ve sualtı basıncı hakkında en çok merak edilen sorular ve cevapları:
Su basıncı derinleştikçe kulak zarına kuvvet uygular. Kulağınızda basınç veya dolgunluk hissettiğiniz an inişi durdurun, birkaç santim yukarı çıkıp Frenzel veya Valsalva tekniği ile kulağınızı eşitleyin. Basınç hissetmeden önce (henüz yüzeydeyken ve ilk 1 metrede) eşitlemeye başlamak bu sorunu tamamen çözer.
Basınçtan korunmanın 3 temel kuralı vardır: 1) İnişe geçmeden yüzeyde eşitlemeye başlayın. 2) İniş boyunca ağrı beklemeden sık aralıklarla (her 50 cm - 1 m) eşitleme yapın. 3) Kulağınız eşitlenmiyorsa kesinlikle zorlamayın, dalışı sonlandırıp yukarı çıkın. Ayrıca dalış maskenizin burunluğundan hafifçe hava üfleyerek maske basıncını da dengeleyin.
Derine güvenle inebilmek için Frenzel eşitleme tekniğini otomatikleştirmeli, akciğer esnekliğinizi artırmalı ve palet vurma tekniğinizi geliştirmelisiniz. Ayrıca karada Otovent egzersizleri yaparak Östaki borularınızı esnetebilir ve sertifikalı bir serbest dalış eğitimi alarak panik kontrolünü sağlayabilirsiniz.
Suyun altında kulak ağrısı, dış basınç ile orta kulak basıncının eşitlenememesinden (kulak eşitlemenin geç yapılması veya hiç yapılamaması) kaynaklanır. Kulak zarı içe doğru bükülerek sinir uçlarını uyarır ve ağrı sinyali gönderir. Ağrı hissettiğiniz an eşitlemeye zorlamak yerine derhal sığ suya çıkmalısınız.
Suda aşağı inememenin iki temel nedeni vardır: Birincisi kulağınızı eşitleyemediğiniz için beyin acı hissetmemek adına vücudu engeller; ikincisi ise elbise veya akciğerdeki fazla havanın yarattığı pozitif yüzerlik ile hatalı ördek dalışıdır. Doğru ağırlık kemeri kullanımı, doğru ördek dalışı ve rahat bir Frenzel eşitlemesi ile rahatça inebilirsiniz.
Evet! Karada düzenli olarak Frenzel ve Östaki borusu açma egzersizleri yapmak su altındaki başarınızı doğrudan artırır. Otovent balonu veya özel eşitleme çalıştırıcı aparatlar kullanarak Östaki borularınızı esnetebilir, kas hafızası oluşturabilirsiniz.
Nezle, grip veya sinüzit durumunda dalış yapmak son derece sakıncalıdır. Tıkalı Östaki kanalları havanın geçişine izin vermez. İnişte zorla eşitleme yapılsa dahi çıkışta havanın geri genize boşalamaması sonucu "Ters Blokaj" (Reverse Block) oluşur ve kulak zarı patlamasına yol açabilir.
Dalış sonrası tıkanıklık hafif Östaki ödeminden, dış kulak kanalında kalan sudan veya hafif basınç zedelenmesinden kaynaklanabilir. Kulağa sivri cisimler sokulmamalı, tıkanıklık 24 saatten uzun sürerse veya ağrı/sıvı geliyorsa mutlaka Kulak Burun Boğaz (KBB) hekimine başvurulmalıdır.